 Cevdet VURAL
EĞİTİMDE KALİTE (2)
Bir önceki yazımızda kalite kavramı üzerinde durmuş ve eğitimde kalitenin karşılığı neler olabiliri ele almaya çalışmıştık. Yazıya son verirken de eğitimde kalite konusunun çok kapsamlı ele alınması gerektiğini belirterek en kısa zamanda başka yazılarla bu konuyu çok yönlü açıklamaya çalışacağımızı vaat etmiştik. Aslında verilen ara “kısa zaman” tanımlamasından çok öteye gitti. Gecikmenin nedenleri bir yana bırakıp “Kısmet bugüneymiş...” diyor ve kaldığımız yerden devam ediyoruz.
Eğitimde kalite denildiğinde sadece mezun olan öğrencinin sahip olduğu bilgi, beceri, tutum ve davranışlar olmadığını söylemiş ve bu sonucu doğuran geri planda bir sistem olduğunu ifade etmiştik. Geri plan, güçlü bir liderlik anlayışının önderliğinde, çalışanların desteği ile her türlü kaynağı ve işbirliklerini harekete geçirip stratejik plan hedefleri için çaba sarf etmeyi içermektedir. Bu yazıda o sistemin önemli bir unsuru olan liderlerin sorumlulukları üzerinde duracağız.
Kalite çalışmalarında başarı için güçlü bir lider desteğinin olması gerekir. Eğitimde kalite söz konusu olduğunda ve okul ölçeğine indirgediğimizde liderlerden kasıt; okul müdürü, müdür yardımcıları, zümre başkanları, bölüm şefleri kısacası başta insan kaynağı olmak üzere her türlü kaynak üzerinde sevk ve idare yetkisi, sorumluluğu olan tüm kesimleri anlamak gerekir. Ancak sorumluluk açısından okul müdürlerinin biraz daha ön planda olması gerektiği açıktır. Çünkü okul müdürünün tutum ve davranışları, alacağı kararlar, sergileyeceği yönetim diğer liderleri de etkileyecektir.
Liderin okulda karşılığını bu şekilde belirledikten sonra kime lider diyeceğimizi de konuşmamız gerekir. Her lider bir yönetim sergiler ama her yönetici lider değildir. Lider kelimesi, iddialı bir söylemin ifadesi olsa da sadece Mustafa Kemal Atatürk gibi bir ülkenin geleceğini şekillendirmiş devasa şahsiyetler anlaşılmamalıdır. Son dönemde yönetimle ilgili yayınlarda sıklıkla dillendirilen bu kavramla yöneticilerin özelliklerine vurgu yapılmaktadır. Yöneticilerde olması gereken bilgi, beceri, tutum ve davranışları özetleyen bir kelimedir liderlik. Bu anlamda lider, günümüz gerçeklerine uygun özellik ve niteliklere sahip yöneticilere verdiğimiz bir unvandır.
Peki, yöneticilerde olması gereken bu özellik ve nitelikler nelerdir? Aslında bu soruyu bir çırpıda cevaplandırmak mümkün değildir. Literatür incelendiğinde birçok liderlik kavramı ile karşılaşırsınız. Değişim liderliği, dönüşüm liderliği, durumsal liderlik, öğrenen liderler, karizmatik liderler, ahlaki liderlik vb. bu kavramlardan bazılarıdır. Birbirinden farklı gibi görünen bu kavramların tamamında yöneticilerde olması gereken özellik ve nitelikler sayılmaktadır. İsimlendirme farklılığı bu kavramların bir birine alternatif olmalarından kaynaklanmamaktadır. Farklılığın yöneticide olması gereken özellik ve niteliklerden bazılarının daha öne çıkarılmasından kaynaklandığını iddia edebilirim. Çünkü bu kavramların dillendirilmesi sonucu bizde bıraktıkları izlenimlerin bileşkesidir lider yöneticilik.
Lider özelliklerine ilişkin çok şey söylenebilir. Lider yöneticiler; Adildirler, tarafsızdırlar, objektiftirler, ahlaklıdırlar, yenilikçidirler, iletişime açıktırlar, dinlemesini ve konuşmasını bilirler, takım çalışmasına yatkındırlar, bilgilidirler, beceriklidirler... Aslında bu özellik ve nitelikler birazda hangi alanda yöneticilik yapacaklarına göre de şekillenir.
Kalite çalışmalarında değişimi başlatacak ve sürdürecek olanlarda lider yöneticilerdir. Değişim, mevcut durumu problem olarak görmekle başlar. Başında bulunduğu okulu ve okulun başarısını yeterli gören yöneticileri değişim projelerinin önderi yapmak pek mümkün değildir. Değişmek ve gelişmek mevcudu yeterli görmeyenlerin gailesidir. Bu anlamda liderlerin daima, ufukta ulaşılması gereken bir vizyonları vardır.
Lider yöneticilerin nitelikleri ve kişisel özellikleri ile ilgili söylenenleri bir tarafa bırakıp birazda görev ve sorumlulukları konusuna değinmek isterim. Görev ve sorumlulukları maddeler halinde sıralamak gerekirse;
- Kurumun vizyonunu oluşturma,
- Kurumun misyonunu oluşturma,
- Belirlenen misyon ve vizyonun kurum paydaşlarınca benimsenmesini sağlama,
- Kurumun etik kuralarını, değer ve ilkelerini oluşturma,
- Kurumun etik kurallarının, değer ve ilkelerinin hayata geçirilmesinde örnek olma,
- Kurum liderlerinin iyileştirme çalışmalarına bizzat katılma,
- Uygun bir yetki dağıtımı yapma,
- Yaratıcı ve yenilikçi çalışanların özendirme, onların destekleme,
- Kurumda öğrenme (bireysel gelişme) faaliyetlerini destekleme,
- Takım çalışmasını özendirme, destekleme,
- Kurumda var olan kurul ve komisyonların çalışma ve sistemini belirleme,
- Kurumdaki temel süreçlerin belirleme ve süreç yönetimi anlayışını yerleştirme,
- Kurumun temel politika ve stratejilerini belirleme, uygulama ve belirli periyotlarda güncelleştirilmesini sağlama,
- Kurum ana süreçlerinin sonuçlarını (etkinlik ve verimlilik açısından) ölçülmesini sağlama,
- Kurum paydaşlarının beklentilerini saptama, anlama ve yanıtlama,
- Kurumun hizmet kalitesini artırmak için diğer birimlerden, araştırma birimlerinden ve üniversite gibi kuruluşlardan yaralanma,
- Doğal çevrenin iyileştirilmesi ve korunmasına katkı sağlama,
- Paydaşları kuruma yaptığı katkı sebebiyle tanıma ve takdir etme,
- Erişilebilir olma, çalışanları dinleme ve yanıtlama,
- Çalışanlara kendi iş planlarını gerçekleştirme konusunda yardım etme, destek olma,
- Çalışanlara başarı için uygun ortamlar hazırlama,
- Çalışanları iyileştirme çalışmalarında yer almaları için özendirme,
- Kendi liderliğinin etkinliğini ölçme,
- Bireysel gelişimini sağlama.
Yukarıda sayılan görev ve sorumluluklara ilaveler elbette olabilir. Bu çalışmada sıralanan bu görev ve sorumluluk listesi bugün başta Avrupa olmak üzere birçok ülkede kalite değerlendirme aracı olarak kullanılan ve eğitime uyarlanmış bir versiyonu Milli Eğitim Bakanlığınca da kullanılan EFQM Mükemmellik modelinden esinlenerek sıralanmıştır. Kurumların sergiledikleri liderlik anlayışı ölçülürken yukarıda sayılan görev ve sorumlulukların nasıl yerine getirildiği değerlendirilmektedir.
Bir sonraki yazımızda eğitimde kalite çalışmaları kapsamında stratejik plan konusuna değinmeyi planlıyorum. Yeni ve yeniden bir yazı ile sizlerle görüşmeyi diliyor sevgi ve saygılarımı sunuyorum.
|
